Komu nie wolno przyjmować kordycepsu

Kordyceps przedstawia się jako naturalny i bezpieczny suplement, ale jego składniki mają realną aktywność farmakologiczną — wpływ na układ odpornościowy, krzepnięcie krwi i poziom glukozy. Dla niektórych osób czyni to przyjmowanie niewskazanym lub możliwym jedynie pod nadzorem lekarza. Redakcja wyjaśnia, komu warto zrezygnować z kordycepsu i dlaczego.

Skąd biorą się przeciwwskazania

Przeciwwskazania do kordycepsu tworzą się z trzech źródeł. Pierwsze to brak danych o bezpieczeństwie w określonych grupach, na przykład u kobiet w ciąży czy dzieci. Drugie to znane lub prawdopodobne efekty farmakologiczne składników grzyba. Trzecie to ryzyka związane z jakością surowca.

Efekty farmakologiczne kordycepsu zbadano głównie w modelach laboratoryjnych i zwierzęcych. Przeglądy Patersona (2008) oraz Tuli i współautorów (2013) opisują wpływ kordycepiny i innych substancji na agregację płytek krwi, komórki odpornościowe, metabolizm glukozy. Dla ludzi dane te nie są ostateczne, ale to właśnie na nich opierają się bazy referencyjne przy formułowaniu zastrzeżeń.

Dlatego część przeciwwskazań trafniej nazywać zastrzeżeniami opartymi na zasadzie ostrożności. Gdy ryzyko jest teoretyczne, a korzyść dla osoby zdrowej nie została udowodniona, bilans przechyla się na stronę powstrzymania się od przyjmowania.

Ważne, by rozróżniać sytuacje, w których kordycepsu lepiej w ogóle nie przyjmować, i te, w których decyzję może podjąć lekarz z uwzględnieniem stanu danej osoby i jej terapii.

Kto powinien zrezygnować z kordycepsu

Dla kilku grup przyjmowanie kordycepsu bez wyraźnej zgody lekarza nie jest zalecane. Albo danych o bezpieczeństwie jest za mało, albo potencjalne ryzyko przewyższa spodziewaną korzyść.

• Kobiety w ciąży i karmiące piersią.Brak wiarygodnych danych o bezpieczeństwie.
• Dzieci i młodzież.Bezpieczeństwo i zasadność nie zostały ustalone.
• Osoby po przeszczepie narządów i na terapii immunosupresyjnej.Immunostymulujący potencjał składników grzyba może przeciwdziałać lekom zapobiegającym odrzuceniu.
• Osoby z zaburzeniami krzepnięcia krwi.Ze względu na możliwy efekt przeciwpłytkowy kordycepiny.
• Osoby uczulone na grzyby, drożdże lub pleśnie.Ryzyko reakcji alergicznych.
• Osoby przed planową operacją.Przyjmowanie zwykle przerywa się z wyprzedzeniem; termin ustala lekarz.

Osobno wspomnijmy o osobach z chorobami autoimmunologicznymi — reumatoidalnym zapaleniem stawów, toczniem rumieniowatym układowym, stwardnieniem rozsianym i innymi. Przy tych stanach układ odpornościowy już pracuje nadmiernie aktywnie i teoretycznie suplementy o potencjale immunostymulującym mogą pogarszać przebieg. Choć danych klinicznych jest mało, decyzję powinien podejmować lekarz prowadzący pacjenta.

Ostrożności wymagają też stany hormonozależne: pojedyncze badania na zwierzętach opisywały wpływ składników kordycepsu na syntezę hormonów płciowych. Znaczenie kliniczne tego u ludzi nie zostało wyjaśnione, więc w przypadku guzów hormonozależnych czy innych podobnych stanów samodzielne przyjmowanie jest niewskazane.

Interakcje z lekami

Potencjalne interakcje kordycepsu z lekami wyprowadza się z jego efektów farmakologicznych. Baza referencyjna Memorial Sloan Kettering i inne źródła wyróżniają kilka grup leków, których przyjmowanie razem z kordycepsem wymaga ostrożności.

Dla osób na antykoagulantach, u których parametry krzepnięcia utrzymuje się w wąskich granicach, każdy nowy suplement o potencjalnym wpływie na krew to powód, by porozmawiać z lekarzem. Nawet jeśli w konkretnym przypadku efekt okaże się nieznaczny, kontrola parametrów jest rozsądnym zabezpieczeniem.

Dla osób z cukrzycą ryzyko polega na możliwej hipoglikemii, zwłaszcza w połączeniu z treningiem, który sam obniża poziom glukozy. Osoby na insulinie lub lekach z grupy pochodnych sulfonylomocznika powinny uważać na objawy niskiego cukru.

Leki zapobiegające odrzuceniu przeszczepu to osobna historia: tam każde osłabienie ich działania może mieć poważne konsekwencje, dlatego suplementów potencjalnie stymulujących odporność w takich przypadkach zwykle się nie zaleca.

Jak podjąć decyzję

Dla osoby z chorobami przewlekłymi lub stałą terapią redakcja radzi prosty algorytm, który pomoże nie przeoczyć istotnych ryzyk.

Jeśli odpowiedź na pierwsze dwa pytania brzmi „nie”, a jesteś osobą dorosłą, nie w ciąży i bez alergii na grzyby, przyjmowanie kordycepsu w dawkach podanych przez producenta zwykle uznaje się za dopuszczalne. Warto jednak pamiętać o ograniczonej bazie dowodowej korzyści.

Jeśli przynajmniej na jedno z pytań odpowiedź brzmi „tak”, optymalnym krokiem jest konsultacja z lekarzem lub farmaceutą. Weź ze sobą opakowanie produktu: do oceny ryzyka ważne są gatunek grzyba, forma i dawka.

Podczas przyjmowania zwracaj uwagę na nietypowe siniaki czy krwawienia, objawy hipoglikemii, oznaki alergii, zaostrzenie chorób przewlekłych. Każdy z tych sygnałów to powód, by przerwać przyjmowanie i zgłosić się do lekarza.

Sportowcy a jakość produktu

Dla sportowców przechodzących kontrolę antydopingową ważne jest jeszcze jedno zastrzeżenie. Kordyceps nie znajduje się na Liście zakazanej WADA, ale konsensus MKOl (Maughan et al., 2018) przypomina: każdy suplement może być zanieczyszczony substancjami zakazanymi, a odpowiedzialność za dodatni wynik ponosi sportowiec.

Poza ryzykami dopingowymi są też ryzyka dla zdrowia. Dla dzikiegoOphiocordyceps sinensisopisano przypadki zanieczyszczenia metalami ciężkimi, zwłaszcza ołowiem, a chiński regulator ostrzegał o podwyższonej zawartości arsenu w takim surowcu. Dla osób z chorobami nerek czy wątroby domieszki te są szczególnie niewskazane.

UprawianyCordyceps militarisi standaryzowana grzybnia od producentów z kontrolą laboratoryjną mają niższe ryzyko zanieczyszczenia. Szukaj certyfikatu analizy pod kątem metali ciężkich i czystości mikrobiologicznej.

Sportowcy z chorobami przewlekłymi powinni omawiać wszelkie suplementy z lekarzem drużyny — zwłaszcza te, które mogą wpływać na krzepnięcie krwi i poziom glukozy podczas intensywnych obciążeń.

Wnioski redakcji

Kordycepsu nie powinny przyjmować kobiety w ciąży, karmiące piersią, dzieci i osoby uczulone na grzyby. Osoby po przeszczepie i na lekach immunosupresyjnych lepiej, by z niego zrezygnowały bez wyraźnej zgody lekarza.

Przyjmowanie antykoagulantów, leków obniżających cukier, obecność chorób autoimmunologicznych i hormonozależnych, planowa operacja — to sytuacje, w których decyzję powinien podejmować lekarz.

Nawet bez przeciwwskazań warto wybierać produkt dobrej jakości z certyfikatem analizy, bo część ryzyk wiąże się z zanieczyszczeniem surowca.

Polecamy też przeczytać nasze materiały „Skutki uboczne kordycepsu”, „Jak przyjmować kordyceps: dawkowanie, pora przyjmowania, czas trwania” i „Kordyceps: formy produktu i którą wybrać”.

Bibliografia

1. Paterson RRM. Cordyceps — a traditional Chinese medicine and another fungal therapeutic biofactory? Phytochemistry. 2008;69(7):1469–1495.
2. Tuli HS, Sharma AK, Sandhu SS, Kashyap D. Cordycepin: a bioactive metabolite with therapeutic potential. Life Sci. 2013;93(23):863–869.
3. Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Cordyceps. About Herbs, Botanicals & Other Products. New York: MSKCC.
4. Holliday J, Cleaver M. Medicinal value of the caterpillar fungi species of the genus Cordyceps (Fr.) Link (Ascomycetes). A review. Int J Med Mushrooms. 2008;10(3):219–234.
5. Das SK, Masuda M, Sakurai A, Sakakibara M. Medicinal uses of the mushroom Cordyceps militaris: current state and prospects. Fitoterapia. 2010;81(8):961–968.
6. Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.
7. World Anti-Doping Agency. The World Anti-Doping Code: International Standard — Prohibited List. Montreal: WADA (оновлюється щороку).